Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

 

با نام خدا

ساختمان و عمل برگ در گياهان

مورفولوژي برگ LEAF MORPHOLOGY

 

برگ يك اندام فتوسنتز كننده است و معمولا از دو قسمت

پهنك(blade) و دمبرگ (petiole) تشكيل شده

است.برگ در محلي بنام گره (node) به ساقه متصل

است.آرايش برگ بر روي ساقه به روش متناوب (

alternate) يا متقابل(opposite) و يا مارپيچي(

whorled) مي باشد.رگبندي برگ يا بصورت موازي و

يا بصورت مشبك است.

ناتومي برگ LEAF ANATOMY

برگ متشكل از چندين بافت است كه جهت انجام فتوسنتز سازماندهي شده اند.

اپيدرم Epidermis

سطح وسيعي از برگ جهت دريافت نور، در مجاورت هواي آزاد قرار مي گيرد بنابراين لازم

است توسط لايه خارجي مناسبي در مقابل عوامل خارجي مضر محافظت شود. اين لايه خارجي

اپيدرم نام دارد.اپيدرم فوقاني و تحتاني برگ، لايه اي از جنس موم ترشح مي كنند كه از اتلاف

آب در برگها جلوگيري مي نمايد.در بعضي از برگها در روي اپيدرم زوائدي بنام كرك وجود دارد

كه با ايجاد هواي نمناك و ساكن در اطراف برگ از اتلاف آب جلوگيري مي كند.

 

اپيدرم تحتاني معمولا حاوي سوراخ هايي بنام

روزنه(stomata) است كه در تبادل گازهاي

فتوسنتزي نقش دارند.روزنه ها از دو سلول

لوبيايي شكل بنام سلول هاي پشتيبان (Guard

cells)تشكيل شده اند كه با تنظيم سوراخ

روزنه، تبادل گازها و اتلاف آب را كنترل مي

نمايند. محدود شدن روزنه ها به سطح تحتاني

برگ ، نمونه ديگري از سازگاري برگ ها در

جهت كاهش اتلاف آب مي باشد.

مزوفيل Mesophyll

بافت فتوسنتزي برگ، مزوفيل نام دارد كه از دولايه فوقاني و تحتاني تشكيل شده است:لايه

فتوسنتزي فوقاني ، لايه نرده اي (palisade) نام داشته و از 1 تا 3 لايه سلول استوانه اي

تشكيل شده است كه محكم در كنار يكديگر قرار گرفته اند. و لايه اصلي فتوسنتز كننده برگ

محسوب مي شوند.

بخش تحتاني ، لايه اسفنجي(spongy) نام دارد كه متشكل از تعدادي سلول هاي پراكنده و

نامنظم است كه در فواصل بين آنها فضاهاي متخلخل ، شبيه به حالت اسفنج مشاهده مي شود.

اين فضاها به انتشار سريع گازها و در نتيجه تبادل گازهاي فتوسنتزي كمك مي كنند.

آوندها Veins

آوندهاي برگ بصورت دستجات آوندي در سراسر پهنك برگ نفوذ مي كنند. بافت چوب(

Xylem) در سمت فوقاني و بافت آبكش(Phloem) در سمت تحتاني دستجات قرار دارد.

دستجات آوندي در اغلب موارد توسط لايه اي از جنس سلول هاي غير فتوسنتزي بنام غلاف

آوندي احاطه شده اند كه از جنس پارانشيم و يا اسكلرانشيم هستند.

ساختمان برگ در گياهان تك لپه و دو لپه Leaf Structure in Monocots and Dicots

برگ گياهان دولپه معمولا داراي پهنك وسيع بوده و توسط دمبرگ به ساقه متصل است در

حاليكه برگ گياهان تك لپه فاقد دمبرگ بوده و پهنك باريكي دارد و توسط غلافي به ساقه متصل

است.

برگ گياهان دولپه دراي رگبرگ هاي مشبك و برگ گياهان تك لپه داراي رگبرگ هاي موازي

مي باشد.

ساختمان برگ به عمل آنها و محيطي كه در آن قرار گرفته اند بستگي دارد بطوريكه مي توان

گفت:برگ ها پهن و مسطح هستند تا نور را به آساني جذب كنند.لايه اپيدرم نسبتا شفاف بوده تا

اجازه عبور نور به لايه هاي زيرين داده شود.

مزوفيل اسفنجي حفره دار بوده تا انتشار سريع دي اكسيدكربن در آنها به آساني صورت گيرد.

آوند ها در سراسر برگ نفوذ مي كنند و آب را به تمام نقاط برگ منتقل كرده و در عوض

محصولات قندي را به اندام هاي ذخيره اي منتقل مي سازند.

برگها با محيطي كه در آن بسر مي برند سازگاري حاصل مي كنند . بعنوان مثال؛ گياهان آبي

داراي روزنه هايي در هر دو سطح برگ هستند. يا گياهان بياباني براي كاهش اتلاف آب

سازگاري يافته اند.

مناسبات آبي برگ LEAF WATER RELATIONS

سلول هاي پشتيبان ، باز و بسته شدن دهانه روزنه را كنترل مي كنند.وقتي سلول هاي گياهي به

خوبي آبدار هستند، واكوئل مركزي در سلول هاي پشتيبان بر روي ديواره خارجي اين سلول ها

فشار وارد نموده و سبب تحدب ديواره خارجي سلول مي گردد. در نتيجه سوراخ روزنه باز مي

شود. زمانيكه سلول هاي پشتيبان آب از دست بدهند چروكيده شده و دهانه روزنه بسته مي

شود.

غلظت دي اكسيد كربن و ميزان دسترسي به نور ، بر روي روزنه ها اثر مي گذارد.بطوريكه با

كاهش سطح دي اكسيد كربن در هوا و همچنين در حضور نور روزنه ها باز مي مانند.

گياهان مقداري آب از طريق برگ ها و ساقه ها از دست مي دهند كه به آن تعرق(

transpiration) گويند. در واقع قسمت عمده آب جذب شده در ريشه ها از طريق تعرق از گياه

خارج مي شود.تعرق تحت تاثير عوامل محيطي قرار مي گيرد. باد، هواي خشك و نور شديد

سرعت تعرق را افزايش مي دهند.تعرق علاوه بر خنك كردن گياه ، سرعت جذب مواد غذايي در

ريشه ها را افزايش مي دهد.همچنين گياهان مي توانند مقداري آب از طريق سوراخ هاي

مخصوصي در انتهاي آوند ها ي برگ (hydathodes) از دست بدهند كه به اين پديده شبنم (

guttation) اطلاق مي شود.

 

برگهاي تغيير شكل يافته LEAF MODIFICATIONS

اگرچه عمل اصلي برگ، فتوسنتز مي باشد ولي در بعضي از گياهان برگ ها براي انجام اعمال

اختصاصي ديگري تغيير شكل يافته اند. كه در زير به مواردي از آنها اشاره شده است.

خارها(Spines): برگ هاي تغيير شكل يافته اي كه از گياه محافظت مي كنند.

پيچك ها (Tendrils): برگ هاي تغيير شكل يافته اي در گياهان بالا رونده ،كه به بالا رفتن گياه

و پيچيدن به دور تكيه گاه كمك مي كنند.

فلس جوانه(Bud scales): برگ هاي نازك فلس مانندي كه جوانه هاي در حال استراحت را مي

پوشانند.

پياز ها(Bulbs): برگ هاي گوشتي كه براي ذخيره آب و نشاسته اختصاص يافته اند.

برگ هاي حشره خوار(Insectivorous): در گياهان حشره خوار برگ ها براي به تله انداختن

و هضم حشرات اختصاص يافته اند.

گياهك(Epiphylly): در بعضي از گياهان ، گياهك هاي زنده اي از سطح برگ جوانه مي زنند

كه پس از تماس با خاك تبديل به گياه جديدي مي شوند.

غدد توليد شهد(Nectar glands): در بعضي از گياهان نظير اقاقياي شاخ گاوي ، برگ ها

حاوي غدد مولد شهد هستند.

با تشکر گروه زيست شناسی

Home